Door AI gegenereerde afbeelding
Kunstmatige intelligentie wordt de centrale infrastructuur van de digitale economie. Maar wat krachtige foundation models betreft, is Europa tot nu toe sterk afhankelijk van aanbieders van buiten Europa. Deze afhankelijkheid brengt economische, veiligheids- en geopolitieke risico's met zich mee. Open, onafhankelijke modellen die draaien op Europese infrastructuur zijn daarom van cruciaal belang om technologische slagkracht, industriële toegevoegde waarde en regelgevende zeggenschap te waarborgen. Met Soofi ontstaat een Europese aanpak voor een concurrerend AI-ecosysteem.
Kunstmatige intelligentie is al lang geen technologie van de toekomst meer. AI is uitgegroeid tot de centrale basis voor innovatie, productiviteit en concurrentievermogen. Vooral zeer grote taalmodellen, de zogenaamde foundation models, ontwikkelen zich daarbij tot een soort besturingssysteem van de AI-economie. Hierop worden toepassingen ontwikkeld voor het bedrijfsleven, de overheid, onderzoek, de industrie, de gezondheidszorg, het onderwijs en tal van andere sectoren.
Wie deze modellen beheert, controleert daarmee een belangrijk deel van de toekomstige digitale infrastructuur. Juist daarom is de kwestie van AI-soevereiniteit voor Europa geen abstracte, maar een zeer concrete aangelegenheid: willen we kunstmatige intelligentie alleen maar gebruiken – of willen we die ook zelf vormgeven?
Tegenwoordig worden de krachtigste foundation models vrijwel uitsluitend door Amerikaanse en Chinese bedrijven ontwikkeld. OpenAI, Anthropic, Google en andere aanbieders domineren de markt. Het trainen van dergelijke modellen vereist een enorme rekenkracht, grote hoeveelheden gegevens, technologische uitmuntendheid en aanzienlijke financiële middelen. Europa is momenteel grotendeels afhankelijk van deze sleuteltechnologie.
Deze afhankelijkheid is riskant. Het gaat niet alleen om prijzen of marktaandelen, maar om het strategisch handelingsvermogen van Europa als geheel. Als Europese bedrijven en overheden hun centrale AI-systemen uitsluitend bij niet-Europese aanbieders inkopen, ontstaat er een blijvende overdracht van toegevoegde waarde. Europa betaalt, terwijl de belangrijkste inkomsten, toegang tot gegevens, technologische expertise en platformmacht buiten Europa worden gegenereerd.
Daarnaast is er nog de geopolitieke dimensie. Technologiebedrijven komen steeds meer onder de invloedssfeer van nationale belangen te staan. Politieke beslissingen, exportbeperkingen, regelgeving of economische maatregelen kunnen directe gevolgen hebben voor de beschikbaarheid, de kosten en de gebruiksvoorwaarden van AI-systemen. Aan de hand van recente voorbeelden, zoals het blokkeren van de toegang tot Fable 5 en Mythos 5 voor gebruikers buiten de VS, wordt duidelijk hoe dergelijke afhankelijkheden er in de praktijk uit kunnen zien: de beschikbaarheid van krachtige AI-systemen is niet alleen een technische, maar in toenemende mate ook een politieke en economische kwestie. Voor Europese bedrijven, overheidsinstanties en kritieke infrastructuren vormt dit een serieus risico.
Ook de veiligheid speelt een centrale rol. Externe modellen zorgen voor afhankelijkheden in de digitale infrastructuur. Juist bij gevoelige gegevens die afkomstig zijn uit industrie, openbaar bestuur, onderzoek, gezondheidszorg of veiligheidssectoren, is het niet voldoende om AI louter als externe clouddienst te gebruiken. Europa heeft modellen nodig die transparant, controleerbaar en aanpasbaar zijn en die op de Europese infrastructuur kunnen worden gebruikt.
Daarnaast geldt: soevereiniteit betekent niet dat je je afsluit. Het gaat er niet om de internationale samenwerking te beëindigen of wereldwijde innovatie te negeren. Integendeel: Europa heeft behoefte aan open, interoperabele en concurrerende AI-systemen. Maar tegelijkertijd is er een eigen technologische basis nodig om zelfstandig te kunnen beslissen welke modellen worden ingezet, verder ontwikkeld en in kritieke processen geïntegreerd.
En dat is precies waar Soofi om de hoek komt kijken.
Soofi ontwikkelt open, onafhankelijke foundation-modellen als basis voor een Europees AI-ecosysteem. Het doel is om de Europese economie, industrie en overheid krachtige modellen ter beschikking te stellen die transparant, aanpasbaar en onafhankelijk te gebruiken zijn. Het project bundelt hiervoor voor het eerst de Duitse expertise op het gebied van grote taalmodellen in een gezamenlijk consortium: onderzoeksinstellingen en start-ups werken samen onder leiding van de Duitse AI-vereniging ‘KI Bundesverband’.
De routekaart is ambitieus: met Soofi S zal in de zomer van 2026 een eerste, praktijkklaar basismodel met ongeveer 30 miljard parameters en een MoE-architectuur worden gepubliceerd, getraind op de AI-cloud van Telekom in München. Op basis daarvan zijn er grotere modellen gepland, tot en met een model op Frontier-niveau. Tegelijkertijd moeten samen met de industrie specifieke eisen worden aangevuld, zoals multimodaliteit, edge-capaciteit en branchespecifieke datasets.
Het doorslaggevende punt is echter niet alleen de grootte van het model. Het belangrijkste is het volgende principe: open, transparant, soeverein en vanaf het begin afgestemd op Europese eisen. Daarbij hoort ook de naleving van de EU AI Act. Terwijl veel bestaande systemen achteraf aan de Europese regels moeten worden aangepast, kan een Europees model vanaf het begin volgens deze eisen worden ontwikkeld.
Digitale soevereiniteit ontstaat niet door oproepen, maar door een concrete infrastructuur. Wie de Europese slagvaardigheid wil behouden, moet ervoor zorgen dat overheidsinstanties, openbare instellingen en kritieke infrastructuren gebruik kunnen maken van AI-systemen zonder afhankelijk te zijn van geopolitieke beslissingen van niet-Europese concerns of regeringen.
Voor de politiek is dit van strategisch belang. Digitale soevereiniteit ontstaat niet door oproepen, maar door een concrete infrastructuur. Wie de Europese slagvaardigheid wil behouden, moet ervoor zorgen dat overheidsinstanties, openbare instellingen en kritieke infrastructuren gebruik kunnen maken van AI-systemen zonder afhankelijk te zijn van geopolitieke beslissingen van niet-Europese concerns of regeringen.
Ook voor de economie zijn de voordelen even concreet. Bedrijven hebben behoefte aan stabiele en voorspelbare kosten, gegevensbeveiliging, integratievrijheid en de mogelijkheid om modellen aan hun eigen behoeften aan te passen. Een open model vermindert vendor lock-in en stelt bedrijven in staat om AI in bestaande IT-omgevingen te integreren, in plaats van zich volledig aan bedrijfseigen platforms te binden.
Dat is juist voor de Europese industrie van cruciaal belang. Veel van de belangrijkste AI-toepassingen ontstaan niet in generieke chatbots, maar binnen complexe waardeketens: tijdens de productontwikkeling, in de machinebouw, productie, logistiek, kwaliteitsborging, klantenservice, documentanalyse en procesautomatisering. Daarvoor zijn modellen nodig die kunnen worden aangepast aan specifieke gegevens, vaktaal en industriële eisen.
Soofi is daarom meer dan slechts één model. Het is een poging om een Europees ecosysteem voor waardecreatie op te bouwen. Toepassingen, diensten, aanpassingen, veiligheidscontroles, gegevensverwerking, implementatie en exploitatie kunnen in Europa plaatsvinden. Daardoor blijft niet alleen de technologische expertise hier behouden, maar ook de economische waarde.
De huidige ontwikkeling wordt gefinancierd met Europese middelen. Maar op de lange termijn moet Soofi worden overgebracht naar een particuliere organisatie en verder worden gefinancierd door Europese industriële partners. Dat is belangrijk, want technologische soevereiniteit mag niet blijvend afhankelijk zijn van overheidssteun. Hiervoor is een levensvatbaar marktmodel nodig dat innovatie, exploitatie en verdere ontwikkeling op de lange termijn mogelijk maakt.
Europa staat nu op een cruciaal keerpunt. De komende jaren zullen uitwijzen of we op het gebied van foundation models op de lange termijn gebruikers van externe platforms blijven, of dat we onze eigen krachtige alternatieven gaan ontwikkelen. Deze beslissing heeft niet alleen gevolgen voor de AI-sector. Het betreft het industriebeleid, het veiligheidsbeleid, het onderzoeksbeleid en het toekomstige concurrentievermogen van Europa.
Soofi laat zien dat een Europese oplossing mogelijk is. De kennis is aanwezig. Het onderzoek is sterk. De industrie heeft er behoefte aan. De wettelijke vereisten zijn duidelijk. Wat er nu nodig is, is de gezamenlijke wil om van afzonderlijke initiatieven een solide Europese infrastructuur te maken.
Kunstmatige intelligentie zal de volgende fase van de digitale economie bepalen. Als Europa hierbij zijn soevereiniteit wil behouden, moet het zelf meewerken aan de ontwikkeling van de basisprincipes. Niet op een of ander moment, maar nu.
